پمپ ترمز یکی از قطعات اصلی سیستم ترمز هیدرولیکی خودرو است که وظیفه دارد نیروی وارد شده از طرف راننده به پدال ترمز را به فشار هیدرولیکی تبدیل کند. این فشار از طریق روغن ترمز به چرخ ها منتقل می شود و باعث فعال شدن کالیپرها یا سیلندرهای ترمز و در نهایت کاهش سرعت خودرو می شود.
پمپ های ترمز از نظر ساختار و تعداد مدارهای هیدرولیکی انواع مختلفی دارند. یکی از تفاوت های مهم میان آن ها، طراحی معمولی تک مداره و طراحی دوبل یا دومداره است. اما این دو نوع چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟ چرا در خودروهای جدید از پمپ ترمز دوبل استفاده می شود و خرابی هر کدام چه تاثیری بر عملکرد خودرو دارد؟ در ادامه با نحوه کار پمپ ترمز و تفاوت این دو ساختار آشنا می شویم.
پمپ ترمز خودرو چیست و چه وظیفه ای دارد؟
پمپ ترمز که با نام سیلندر اصلی ترمز نیز شناخته می شود، قطعه ای هیدرولیکی است که معمولا در محفظه موتور و در مجاورت بوستر ترمز قرار دارد. مخزن روغن ترمز نیز در بسیاری از خودروها روی همین مجموعه نصب شده است.
هنگامی که راننده پدال ترمز را فشار می دهد، نیروی مکانیکی از طریق میله رابط به پیستون داخل پمپ منتقل می شود. حرکت پیستون باعث ایجاد فشار در روغن ترمز شده و این فشار از طریق لوله ها و شیلنگ های ترمز به مجموعه ترمز چرخ ها می رسد.
وظایف اصلی پمپ ترمز عبارت اند از:
- تبدیل نیروی مکانیکی پدال به فشار هیدرولیکی
- انتقال فشار روغن ترمز به مدارهای ترمز
- تامین فشار مورد نیاز برای فعال شدن کالیپرها و سیلندرهای چرخ
- کمک به عملکرد هماهنگ سیستم ترمز در زمان کاهش سرعت و توقف خودرو
نکته مهم این است که پمپ ترمز و بوستر یک قطعه نیستند. بوستر نیروی وارد شده از پای راننده را تقویت می کند تا فشار دادن پدال آسان تر شود؛ اما وظیفه ایجاد فشار هیدرولیکی در مدار ترمز بر عهده پمپ ترمز است.
پمپ ترمز خودرو چگونه کار می کند؟
عملکرد پمپ ترمز بر اساس اصل انتقال فشار در مایعات انجام می شود. روغن ترمز در مدار هیدرولیکی قرار دارد و با حرکت پیستون داخل سیلندر اصلی، تحت فشار قرار می گیرد.
مراحل عملکرد این قطعه به ترتیب زیر است:
۱. فشردن پدال ترمز
با فشار دادن پدال، نیروی پای راننده به میله فشاری منتقل می شود. این نیرو در خودروهای مجهز به بوستر، ابتدا توسط بوستر تقویت شده و سپس به پیستون پمپ ترمز انتقال پیدا می کند.
۲. حرکت پیستون داخل پمپ
پیستون درون سیلندر اصلی حرکت می کند و مسیر ارتباطی مخزن روغن با محفظه فشار را می بندد. با ادامه حرکت پیستون، فشار هیدرولیکی در روغن ترمز ایجاد می شود.
۳. انتقال فشار به چرخ ها
روغن ترمز تحت فشار از طریق لوله های هیدرولیکی به کالیپرهای ترمز دیسکی یا سیلندرهای ترمز کاسه ای می رسد. در نتیجه لنت ها با دیسک یا کفشک ها با کاسه ترمز درگیر می شوند و سرعت چرخ کاهش پیدا می کند.
۴. آزاد شدن ترمز
وقتی راننده پدال را رها می کند، فنرهای برگشت پیستون را به موقعیت اولیه باز می گردانند. فشار هیدرولیکی کاهش پیدا می کند و قطعات ترمز از حالت درگیری خارج می شوند.
این فرایند در هر بار ترمزگیری تکرار می شود و عملکرد صحیح پمپ برای ایمنی خودرو اهمیت زیادی دارد.
تفاوت پمپ ترمز معمولی و دوبل چیست؟
اصطلاح پمپ ترمز معمولی در بازار ممکن است برای مدل های مختلفی استفاده شود. برای مقایسه فنی، در این مقاله منظور از پمپ معمولی، پمپ تک مداره و منظور از پمپ دوبل، پمپ دومداره یا تاندم است.
تفاوت اصلی این دو مدل در تعداد مدارهای هیدرولیکی و نحوه حفظ عملکرد ترمز هنگام بروز نشتی یا خرابی است.
پمپ ترمز معمولی یا تک مداره
در ساختار تک مداره، یک مدار هیدرولیکی وظیفه انتقال فشار روغن ترمز به مجموعه چرخ ها را بر عهده دارد. با فشردن پدال، پیستون داخل سیلندر حرکت می کند و فشار مورد نیاز برای فعال شدن ترمزها را ایجاد می کند.
ساختار این مدل ساده تر است و در برخی خودروهای قدیمی مورد استفاده قرار گرفته است. با این حال، یک ایراد مهم دارد: اگر مدار هیدرولیکی دچار نشتی یا خرابی جدی شود، عملکرد کل سیستم ترمز می تواند به شدت مختل شود.
به همین دلیل، از نظر ایمنی در مقایسه با طراحی دومداره محدودیت بیشتری دارد.
پمپ ترمز دوبل یا دومداره
پمپ ترمز دوبل که با نام سیلندر اصلی تاندم نیز شناخته می شود، دارای دو پیستون و دو مدار هیدرولیکی مستقل است. این دو مدار به صورت هماهنگ کار می کنند و هر کدام بخشی از سیستم ترمز خودرو را کنترل می کنند.
هنگام فشردن پدال، پیستون اولیه حرکت می کند و فشار لازم را در مدار اول ایجاد می کند. این حرکت باعث فعال شدن پیستون ثانویه نیز می شود تا فشار در مدار دوم شکل بگیرد.
مهم ترین مزیت این طراحی، افزایش ایمنی در زمان خرابی یکی از مدارها است. اگر یکی از مدارها دچار نشتی یا افت فشار شود، مدار دیگر می تواند بخشی از توان ترمزگیری را حفظ کند. البته در این شرایط عملکرد ترمز عادی نیست و ممکن است پدال بیشتر پایین برود یا مسافت توقف افزایش پیدا کند.
در برخی خودروها مدارها به صورت جلو و عقب و در برخی دیگر به شکل ضربدری تقسیم می شوند. نوع تقسیم بندی به طراحی سیستم ترمز خودرو بستگی دارد.
جدول مقایسه پمپ ترمز معمولی و دوبل
برای درک بهتر تفاوت این دو نوع پمپ، می توان ویژگی های اصلی آن ها را در جدول زیر مقایسه کرد.
مزایای استفاده از پمپ ترمز دوبل چیست؟
مهم ترین دلیل استفاده از پمپ ترمز دومداره، افزایش ایمنی سیستم ترمز است. در این طراحی، مدارهای هیدرولیکی از یکدیگر تفکیک شده اند تا خرابی یک مسیر لزوما به از کار افتادن کامل مسیر دیگر منجر نشود.
مهم ترین مزایای پمپ ترمز دوبل عبارت اند از:
- افزایش ایمنی: در صورت خرابی یکی از مدارها، مدار دیگر می تواند بخشی از عملکرد ترمز را حفظ کند.
- کاهش احتمال از کار افتادن کامل ترمز: استقلال مدارها باعث می شود خرابی یک مسیر به تنهایی تمام سیستم را از کار نیندازد.
- تناسب با طراحی خودروهای جدید: این ساختار امکان استفاده از مدارهای ترمز مستقل را فراهم می کند.
- افزایش قابلیت اطمینان: در صورت طراحی و نگهداری صحیح، سیستم دومداره در برابر برخی خرابی های هیدرولیکی ایمنی بیشتری دارد.
البته وجود پمپ دوبل به معنای بی خطر بودن رانندگی پس از خرابی یکی از مدارها نیست. در صورت بروز چنین مشکلی، خودرو باید در شرایط ایمن متوقف شود و برای بررسی و تعمیر به تعمیرکار متخصص ارجاع داده شود.
علائم خرابی پمپ ترمز خودرو چیست؟
خرابی پمپ ترمز می تواند باعث کاهش فشار هیدرولیکی و اختلال در عملکرد سیستم ترمز شود. برخی از نشانه های این مشکل عبارت اند از:
پایین رفتن غیرعادی پدال ترمز
اگر پدال ترمز بیش از حد معمول پایین برود یا هنگام نگه داشتن پا روی آن به تدریج پایین تر برود، احتمال نشتی داخلی پمپ، وجود نشتی در مدار یا مشکلات دیگر هیدرولیکی وجود دارد.
نرم شدن یا اسفنجی شدن پدال
وجود هوا در مدار ترمز، نشتی روغن یا ایراد در اجزای هیدرولیکی می تواند باعث نرم شدن غیرعادی پدال شود. در این شرایط باید کل سیستم بررسی شود و نباید بدون عیب یابی، خرابی را فقط به پمپ نسبت داد.
کاهش قدرت ترمزگیری
اگر خودرو برای توقف به فشار بیشتری روی پدال نیاز داشته باشد یا مسافت توقف افزایش پیدا کند، احتمال وجود مشکل در پمپ ترمز یا سایر قطعات سیستم وجود دارد.
کاهش سطح روغن ترمز
پایین آمدن سطح روغن می تواند به دلیل نشتی در پمپ، لوله ها، شیلنگ ها یا مجموعه ترمز چرخ ها اتفاق بیفتد. کاهش سطح روغن را نباید صرفا با اضافه کردن روغن برطرف شده تلقی کرد؛ علت آن باید مشخص شود.
روشن شدن چراغ هشدار ترمز
روشن شدن چراغ هشدار ترمز می تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله پایین بودن سطح روغن، فعال بودن ترمز دستی یا وجود ایراد در سیستم. بررسی دقیق علت روشن شدن چراغ ضروری است.
چه زمانی باید پمپ ترمز بررسی یا تعویض شود؟
در صورت مشاهده نشتی روغن، پایین رفتن غیرعادی پدال، کاهش محسوس قدرت ترمز یا روشن شدن هشدارهای مرتبط با سیستم ترمز، باید خودرو توسط متخصص بررسی شود.
در فرایند عیب یابی، موارد زیر اهمیت دارند:
- بررسی سطح و وضعیت روغن ترمز
- بررسی نشتی در بدنه پمپ و اتصالات
- بررسی عملکرد بوستر و ارتباط آن با پمپ
- بررسی لوله ها و شیلنگ های هیدرولیکی
- بررسی عملکرد مدارهای ترمز
- اطمینان از هواگیری صحیح سیستم پس از تعمیر
اگر پمپ ترمز آسیب دیده باشد، تعمیر یا تعویض آن باید با توجه به نوع خودرو و مشخصات قطعه انجام شود. استفاده از پمپ ناسازگار می تواند عملکرد سیستم ترمز را مختل کند. برای بررسی مدل های موجود می توانید به صفحه پمپ ترمز خودرو در فروشگاه اتحاد مراجعه کنید.
ارتباط پمپ ترمز و بوستر در عملکرد سیستم ترمز
پمپ ترمز و بوستر دو قطعه متفاوت هستند که برای ایجاد ترمزگیری مناسب با یکدیگر همکاری می کنند. بوستر نیروی وارد شده از طرف راننده را تقویت می کند تا پدال با فشار کمتری عمل کند. سپس نیروی تقویت شده به پمپ ترمز منتقل می شود تا فشار هیدرولیکی در مدار ایجاد شود.
اگر بوستر دچار مشکل شود، ممکن است پدال ترمز سفت شود و راننده برای ترمزگیری به نیروی بیشتری نیاز داشته باشد. در مقابل، خرابی پمپ می تواند باعث افت فشار هیدرولیکی یا پایین رفتن غیرعادی پدال شود.
بنابراین تشخیص تفاوت علائم خرابی این دو قطعه اهمیت دارد. برای آشنایی با قطعات و مدل های مرتبط، صفحه فروش بوستر ترمز خودرو را مشاهده کنید.
خرید و بررسی قطعات سیستم ترمز از اتحاد
انتخاب پمپ ترمز مناسب باید بر اساس مدل خودرو، نوع سیستم ترمز، مشخصات فنی قطعه و سازگاری آن با سایر اجزا انجام شود. صرفا مشابه بودن ظاهر دو پمپ برای جایگزینی آن ها کافی نیست.
مجموعه اتحاد (صداقت سابق) در زمینه قطعات و خدمات مرتبط با سیستم ترمز خودرو فعالیت دارد. برای آشنایی با سایر قطعات این مجموعه، می توانید صفحه فروش لوازم و قطعات ترمز خودرو را بررسی کنید.
جمع بندی
پمپ ترمز یکی از اجزای حیاتی سیستم ترمز هیدرولیکی است که نیروی وارد شده به پدال را به فشار روغن تبدیل می کند. تفاوت اصلی پمپ ترمز معمولی و دوبل در تعداد مدارهای هیدرولیکی آن ها است. پمپ تک مداره تنها یک مسیر انتقال فشار دارد، اما پمپ دوبل با دو مدار مستقل طراحی شده تا در صورت خرابی یکی از مدارها، امکان حفظ بخشی از عملکرد ترمز وجود داشته باشد.
به همین دلیل، ساختار دومداره از نظر ایمنی مزیت مهمی دارد و در بسیاری از خودروهای جدید استفاده می شود. با این حال، در صورت مشاهده هرگونه نشانه خرابی پمپ یا افت عملکرد ترمز، باید عیب یابی و تعمیر در سریع ترین زمان ممکن توسط متخصص انجام شود. برای آشنایی با مجموعه و دریافت اطلاعات تماس و خدمات، به کلینیک تخصصی ترمز اتحاد مراجعه کنید.
سوال متداول درباره پمپ ترمز خودرو
۱. پمپ ترمز خودرو چه وظیفه ای دارد؟
پمپ ترمز نیروی وارد شده به پدال را به فشار هیدرولیکی تبدیل می کند و این فشار را از طریق روغن ترمز به چرخ ها انتقال می دهد تا فرایند ترمزگیری انجام شود.
۲. تفاوت پمپ ترمز معمولی و دوبل چیست؟
پمپ ترمز معمولی تک مداره دارای یک مدار هیدرولیکی است؛ اما پمپ ترمز دوبل یا دومداره دو مدار مستقل دارد. این طراحی باعث می شود در صورت خرابی یکی از مدارها، مدار دیگر بتواند بخشی از عملکرد ترمز را حفظ کند.
۳. از کجا بفهمیم پمپ ترمز خودرو خراب شده است؟
پایین رفتن غیرعادی پدال، نرم شدن پدال، کاهش قدرت ترمزگیری، نشتی روغن ترمز و روشن شدن چراغ هشدار از نشانه های احتمالی خرابی پمپ هستند.
۴. آیا خرابی پمپ ترمز باعث سفت شدن پدال می شود؟
سفت شدن پدال بیشتر می تواند به خرابی بوستر ترمز یا اختلال در سیستم کمک ترمز مربوط باشد. خرابی پمپ معمولا با نشانه هایی مانند افت فشار، پایین رفتن پدال یا نشتی روغن همراه است؛ البته تشخیص قطعی به بررسی فنی نیاز دارد.
۵. آیا هنگام خرابی یکی از مدارهای پمپ ترمز دوبل، خودرو همچنان ترمز می کند؟
در صورت خرابی یکی از مدارها، مدار سالم ممکن است بخشی از قدرت ترمزگیری را حفظ کند؛ اما عملکرد سیستم عادی نخواهد بود و مسافت توقف می تواند افزایش پیدا کند. در این شرایط ادامه رانندگی ایمن نیست و خودرو باید بررسی شود.